برای بارور شدن نهال تعلیم و تربیت، ملاحظه و مراعات کیفیت شخصیت ها در درجه اول اهمیت قرار دارد.
 یکی از امور مسلم در تربیت اسلامی این است که افراد همان طور که از لحاظ محیط هایی که در آن پرورش می یابند با یکدیگر فرق دارند، در موهبت ها و استعدادها و لیاقت ها نیز با یکدیگر متفاوتند. شکی نیست که این تفاوت ها ناشی از حکمت الهی است. زیرا همین تفاوت ها انسان را به سوی تکامل سوق می ده.
 معلمی که بدون توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان برایشان تکلیف تعیین می کند و از همه انتظارات یکسان دارد، معلم موفقی نیست. چنین معلمی دیر یا زود در امر تعلیم با مشکل روبه رو می شود. زیرا تعدادی از دانش آموزان نمی توانند انتظارات او را برآورده کنند و این جاست که معلم به تنبیه بدنی و یا غیربدنی روی می آورد و البته تنبیه بدنی غالبا سازنده نیست. بلکه به عنوان یک عامل بازدارنده محسوب می شود. کودک ممکن است از ترس تنبیه ظاهرا از کاری دست بردارد اما عادت او از بین نمی رود. تنبیهات غیربدنی نظیر طعنه، سرزنش، دشنام و تحقیر نیز ضررشان کمتر از تنبیهات بدنی نیست. حضرت علی(ع) می فرماید:
 زیاده روی در ملامت و سرزنش آتش لجاجت را شعله ور می کند.
 این قبیل تنبیهات شخصیت کودک را در هم می کوبد و اسباب ترس و اضطراب وی را فراهم می کند. برای جلوگیری از رفتار ناشایست دانش آموزان، معلم باید با اشاره موارد منفی در رفتار آن ها را تذکر دهد. چرا که آشکارگویی پرده هیبت و ابهت معلم را دریده و موجب جرات و شهامت شاگرد می شود و با لجبازی کردن سعی در تکرار عمل می نماید.
 متاسفانه تعدادی از معلمین زمانی که در شروع سال تحصیلی به کلاس وارد می شوند، دانش آموزان گستاخ و شلوغ را شناسایی کرده و برای جلوگیری از مشکلات بعدی با طعنه و دشنام و تحقیر سعی در سرکوب کردن او می نمایند. این عمل ممکن در مورد تعداد انگشت شماری از دانش آموزان، به ظاهر با موفقیت همراه باشد اما آتش لجاجت را در وجود او شعله ور می کند و حداقل کاری که می کند توجه نکردن و دل سردشدن از درس می باشد و در مورد تعدادی از دانش آموزان نیز باعث درگیری های لفظی و زمینه تنبیه های بدنی و غیر بدنی می گردد.
 درست است که معلم در شروع سال تحصیلی باید به شناسایی دانش آموزان بپردازد و بلکه این بهترین کار می باشد اما این شناسایی باید برای ریشه یابی مشکلات جسمی و رفتاری او باشد. دانش آموزان یک کلاس فقط از نظر پایه تحصیلی با هم یکی هستند و در بقیه موارد مثل بهره هوشی، استعدادها، توانمندی ها، سطح درآمد خانواده، سطح سواد، فرهنگ و ارزش های مورد قبول خانواده با هم متفاوتند. شاید دانش آموزی که اینک سرکلاس نشسته است، شب گذشته شاهد بدترین نزاع و درگیری پدر و مادر بوده است. دیگری به دلیل مشکل مالی خانواده، از تغذیه درستی برخوردار نیست و از نظر جسمانی آمادگی پذیرش درس را ندارد. دیگری مرتب مورد تحقیر و سرزنش خانواده قرار دارد و در جواب آن ها لجاجت و سرکشی را در پیش گرفته است. در کنار آن ها کسی است که از فرط توجه و حمایت پدر و مادر نیازی به توجه به درس و معلم نمی بیند. حال چگونه می توانیم از همه انتظارات یکسان داشته باشیم. چرا به جای این که به دانش آموز بر چسب گستاخ، پررو، بی تربیت و تنبل بزنیم، ریشه مشکل را پیدا نکنیم. درست است که حل کردن مشکل تمام دانش آموزان و یا حتی بعضی از آن ها در توان معلم نیست، اما شناخت مشکل و توجه به آن ممکن و راه گشا می باشد.
 راه حل درست و منطقی دربرخورد با دانش آموزان این است که به او توجه کنیم و احترام بگذاریم. احترام یکی از بزرگ ترین عوامل جلب محبت و اطاعت است و توهین به شخصیت مردم یکی از مهم ترین وسایل برانگیختن دشمنی و مخالفت است.
 حضرت علی(ع) فرمود: با مخاطب خویش پسندیده سخن گویید تا او نیز با شما با احترام جواب گوید.
 همچنین نیاز آدمی به تحسین و تشویق از تمایلات فطری است و تا پایان عمر با آدمی می ماند. اصولا تصور این که عمل انسان مورد قبول دیگران واقع شود به انسان قدرت می بخشد و انسان از آن لذت می برد. شاید بعضی معتقد باشند که یک دانش آموز گستاخ و تنبل موردی برای تشویق ندارد. در صورتی که این طور نیست و معلم باید با صبر و حوصله ای که به خرج می دهد، رفتارهای نادرست دانش آموز را ندیده بگیرد و در عوض به دنبال کوچک ترین و کم اهمیت ترین مورد برای تشویق باشد.
 من این مورد را بارها در کلاس آزموده ام و نتیجه خوشایندی گرفته ام. در مورد دانش آموزان شلوغ، کمترین توجه آن ها به درس و یا دست بلند کردن آن ها برای پاسخ دادن حتی اگر جواب سوال بسیار آسان و قبل از او کسی پاسخ را داده باشد، می تواند بهانه ای برای تشویق باشد. دادن مسئولیت به دانش آموزان شلوغ و حمایت از آن ها در برابر بقیه دانش آموزانی که به آن ها بر چسب بی تربیت و... می زنند، راه را برای ارتباط با دانش آموز باز می کند.
 یکی از مواردی که خود تجربه کردم، دانش آموزی بود که بسیار گستاخ و تنبل بود و هیچ وقت تکلیف نداشت طوری که وقتی مشکلش را در جمع همکاران مطرح کردم، تقریبا همه این طور پاسخ دادند که:
 او دانش آموزی پررو و از خود راضی است و به هیچ عنوان درست شدنی نیست. وقت خود را صرف او نکنید که فایده ندارد. اوبا خنده هایش کلاس را به تمسخر گرفته است و...
 اما من تصمیم داشتم که او را به کلاس و درس علاقه مند کنم. پس از تحقیقاتی که انجام دادم، متوجه شدم که وی فرزند یک خانواده پرجمعیت بود. پدر کارگر و بی سوادی داشت که به خاطر سختی هایی که خود در زندگی متحمل شده بود، دوست داشت بچه هایش باسواد شوند. بنابراین هر وقت نمره بدی از آن ها می دید، آن ها را به شدت کتک می زند و متاسفانه کتک خوردن برای بچه ها یک عادت شده بود.
 پس از آگاهی از مشکلاتش، با خانواده اش صحبت کردم و قول همکاری از آن ها گرفتم. در جمع همکاران نیز مشکلات او را مطرح کردم و با هم توافق کردیم که از طریق محبت و تشویق، باعث تغییر در رفتار او شویم. در اولین جلسه ای که وارد کلاس شدم به دنبال فرصتی بودم که او را تشویق کنم اما به دست آوردن این فرصت در جمع شاگردانی که تا به حال فقط شاهد تنبیه و تحقیر او در کلاس های مختلف بودند بسیار دشوار بود.
 سرگروه ها تکالیف خود را نشان دادند و اعلام کردند که فلانی باز هم تکلیف ندارد. از او خواستم دفترش را بیاورد برای اولین دفعه دو سوال آن هم بدون جواب اما با خطی زیبا نوشته بود. فرصتی که به دنبالش بودم فراهم شد. بنابراین با چشم پوشی از ننوشتن کامل سوالات و جواب ندادن به آن، دفترش را بالا گرفتم و گفتم:
 بچه ها ببینید دوستتان چه خط زیبایی دارد و چقدر تمیز نوشته است
 در حالی که ناباورانه به من چشم دوخته بود، اضافه کردم: حیف نیست، شما که خطی به این زیبایی داری، تکلیفت را کامل ننویسی؟ سپس از بچه ها خواستم او را تشویق کنند و در زیر دفترش چنین نوشتم: هزار آفرین به شما فرزند خوبم که چنین زیبا می نویسی. اگر جواب سوال ها را هم بنویسی حتما زیباتر می شود. موفق باشید. در جلسات بعد نیز در جست وجوی نکات مثبت رفتارش بودم و کمترین توجه به درس و یا کمترین پیشرفت در درس را مورد تشویق قرار می دادم. بعد از چندین جلسه نشانه هایی از تغییر رفتار مانند: دست بلندکردن، شرکت در بحث های کلاس، کاهش بی انضباطی و برقراری ارتباط دوستانه با هم کلاسی ها و معلمین در او مشاهده شد، از طرف دیگر معاون مدرسه نیز از او خواسته بود که اسامی دانش آموزانی را که دیر می آیند به دفتر گزارش کند و همین امر او را نسبت به قوانین مدرسه مطیع تر کرده بود. کم کم دانش آموز گستاخ و تنبل اول سال به دانش آموز مودب و مسئولیت پذیر و علاقه مند به درس تبدیل شد.
 از جمله علل این تغییر رفتار احترام به شخصیت دانش آموز، چشم پوشی عیب ها و سعه صدر معلم برای جلوگیری از تضاد با دانش آموز، تشویق کوچک ترین رفتارهای مثبت و برجسته کردن این رفتار به ظاهری بی ارزش و مهم تر از همه ایجاد رابطه دوستانه بین معلم و دانش آموز می باشد. درست است که وجود استعدادهای متفاوت در افراد، معلم را وادار می کند تا برخوردهای متفاوتی داشته باشند ولی در صمیمی بودن نباید تفاوت بگذارند. اگر معلم با دانش آموز صمیمی باشد، دانش آموزان نیز متقابلا او را دوست خواهند داشت و همین رابطه دوستانه، باعث نفوذ معلم در دانش آموز می شود. دانش آموز اگر معلم خود را دوست بدارد، سخنان او را قبول می کند و خود را موظف به پیروی از او می بیند.
 

نمونه سوال هنر دوره راهنمایی سال اول - دوم - سوم

سوالات نیمسال اول با رنگ مشکی و نیمسال دوم با رنگ آبی مشخص شده اند.

 

سال اول

1- اولین خط انسان چه بود؟

2- انسان اولیه که خواندن و نوشتن بلد نبود چگونه منظور خود را به دیگران می فهماند؟

3- طراحی را تعریف کنید؟

4-با سایه چه چیزهایی را در طراحی نشان میدهند.

5- موضوع نقاشی های سهراب سپهری جه بود؟

6-برای چاپ دستی به چه چیزی نیاز داریم (از کتاب روش تدریس هنر اول راهنمایی)

7-صنعت عکس یعنی؟

8-به چه جمله هایی نیمه مصور می گوییم؟

10-بزرگترین خدمت کمال الملک به جامعه هنر ایران چه بود؟

11-ابداع خوشنویسی را به چه کسی نسب داده اند؟

12-زیبا ترین نوع خوشنویسی کدام است؟

13-انواع خوشنویسی را نام ببرید؟

14- بهترین قلم نی ایران مربوط به کدام شهر می باشد؟

15-کاربرد لیقه را بنویسید؟

16-خط زمینه را تعریف کنید

17-چه حروفی از خط زمینه پایین تر می روند؟

18- فاصله هر حرف یا کلمه در خوشنویسی به چه میزانی می باشد.

و.....

نمونه سوال سال دوم راهنمایی

1-

 

 

نمونه سوال سوم راهنمایی

1-عامل اصلی دیدن اجسام کدام است

الف :رنگ      ب:نور      :ج شکل هندسی   د:همه موارد

2- سایه چیست؟

3-درجات رنگ یعنی؟

4-رنگ های اصلی و فرعی را نام ببرید

5-مکمل یا متضاد رنگ آبی کدام است؟

الف:قرمز      ب:بنفش   ج:نارنجی    د:سبز

6-از ترکیب رنگهای آبی و قرمز چه رنگی بدست می آید؟

7-دومورد رنگ سرد و دو مورد رنگ گرم نام ببرید؟

8-ترکیب بندی یعنی؟

9-گرافیک یعنی؟

10-بهترین وسیله برای خوشنویسی چیست؟

11-مشکلات استفاده از قلم نی و مرکب را بنویسید؟  جابه جایی - تراش نوک -کاهش سرعت نوشتن

12-مناسب ترین وسیله برای خط تحریری کدام است

الف مداد      ب خودکار   ج ماژیک    د خودنویس

13- به چه حروفی دایره ای معکوس می گویند؟

14- خط چیست ؟مجموعه علایم قراردادی که بشر برای ایجاد ارتباط و انتقال.........

15-دو نوع خوشنویسی خط فارسی  کدامند؟نستعلیق و شکسته نستعلیق

مبحث سايه روشن در طراحي اهميت فراواني دارد و نيازمند تمرين و مشاهده مداوم و دقيق در همه اشياي پيرامون ماست. پارچه اي سفيد انتخاب کرده و با يک پونز به ديوار نصب کنيد. طرح کم رنگي از آن پياده کرده سپس بدون آنکه به تکميل آن بپردازيد، مدل را به دقت بررسي نماييد. قسمت هايي را که سايه افتاده پيدا کنيد و با يکديگر مقايسه نماييد. سپس با استفاده از تيرگي مداد، اين قسمت ها را، در طرحي که ترسيم کرده ايد به طور کامل و يکدست سياه کنيد. در اين حالت، طرح شما دو رنگ سفيد مطلق و سياه مطلق خواهد داشت. در مدل شما سايه هايي متنوع ديده مي شود و شما بايد تصميم بگيريد که کداميک را در گروه سفيد و کدام را در گروه سياه قرار دهيد. اين شيوه تقسيم بندي سايه هاي مدل به دو گروه سفيد و سياه را طراحي «ليت» مي گويند. مشاهده دقيق سايه و نور و تعيين مرزبندي بين نقاط تيره و روشن، نقطه آغاز تفاوت ديدگاه يک طراح و يک فرد عادي است. شما حتي در ساعات مختلف و در حين انجام کارهاي روزمره نيز بايد به بررسي وضعيت نور و سايه در اشيا» اطراف خود بپردازيد و از اين راه حافظه و ديدگاه خود را وسعت ببخشيد.
 استفاده از مداد براي سايه روشن
براي ايجاد سايه روشن بايستي حتما تسلط و مهارت لازم را براي کنترل وسيله طراحي داشته باشيد. وسيله کار شما هر چه باشد با کمي تمرين اوليه مي توانيد شناخت لازم جهت شروع کار را به دست آوريد. يکي از شيوه هاي تسلط بر مداد براي سايه روشن، استفاده از کادر يا محدوده است. تعدادي کادر در اندازه هاي مختلف بکشيد (اندازه ها از 4 سانتي متر بيشتر نباشد) با پهناي نوک مداد، سطح يکي از کادرها را به طور يکدست و کامل رنگ آميزي کنيد و دقت کنيد که هيچ فاصله يا خلل و فرجي در سطح آن به وجود نيايد. در کادر ديگر، فشار دستتان بر مداد را بسيار کم و حساس کرده و خاکستري ملايم و کم رنگي به وجود آوريد. هر قدر به طرف پايين کار مي آييد بر فشار مداد بيفزاييد اما سطح خاکستري همچنان منظم باشد. در کادر ديگر مشابه همين تمرين را انجام دهيد. با اين تفاوت که خاکستري روشن را از گوشه بالاي سمت چپ شروع کنيد، حرکت دستتان مورب باشد و باز هم تاکيد مي کنيم که هيچ فاصله و بي نظمي در تکرار و ترسيم نباشد. پهناي نوک مداد در اين مورد به شما بيشتر کمک مي کند. حرکت دستتان در کادر سوم حالتي منحني خواهد داشت. همين حرکت را به طور وارونه در کادر بعد تکرار کنيد و همچنان سعي کنيد که تيرگي و روشني متغيري در سطح کار حاکم باشد. در پنجمين کادر، حالتي گرد و مدور در حرکت مداد ايجاد نماييد. حرکت دستتان در اين مرحله فرمي شبيه خط هاي فرفري بسيار بسته و در هم ترسيم مي کند. خطوط در اينجا نه در کنار هم، بلکه بر روي هم تکرار مي شوند بدون اينکه هيچ قسمتي سفيد يا خالي به نظر برسد. چنانچه اين تمرين با دقت و حوصله انجام گيرد، سايه بسيار لطيف و حساسي به وجود مي آيد که در بسياري از موارد کاربرد و استفاده دارد. فشار نوک مداد بر سطح کاغذ بسيار نرم و آرام است. به عنوان تمرين هم از نوک مداد و هم از پهناي آن استفاده نماييد. مدلي ساده بارنگ روشن و سطوح صاف و يک دست انتخاب کنيد. (مثل تخم مرغ، سيب، توپ سفيد و...) مدل را برسطح سفيد در حالتي قرار دهيد که نور و سايه هر دو بر روي آن قابل مشاهده باشد. ابتدا طرح را کم رنگ بر روي کاغذ بکشيد. بهتر است اندازه طرح، کمي کوچک تر از سوژه اصلي باشد. سپس با سايش مداد بر روي کاغذ سطح خاکستري يک دست و کم رنگي به وجود آوريد. اين سطح خاکستري به تدريج بايد در قسمت هاي روشنتر محو شود. با مشاهده دقيق مدل، دوباره سطح خاکستري تيره تري را در قسمت هايي که سايه هايي نسبتا تيره دارند ايجاد نماييد. باز هم با کم کردن تدريجي اثر مداد، خاکستري اين مرحله را در خاکستري مرحله قبل حل کنيد. از آنجا که در ابتدا گفتيم سوژه اي با رنگ روشن انتخاب کنيد، ممکن است کار شما در اين مرحله به پايان برسد. درغير اين صورت خاکستري هاي تيره تر را مرحله به مرحله به طرح اضافه کنيد تا تصوير تکميل شود.
نکته: از تيره کردن بيش از حد تصوير، به خصوص در مراحل اوليه کار، خودداري کنيد. هيچ گاه از درجه «سياه مطلق» مداد طراحي استفاده نکنيد. رنگ سياه، طرح را از بين مي برد. به هنگام سايه زدن، از گوشه بالاي سمت چپ تصوير آغاز کرده و به تدريج در گوشه پايين سمت راست، طرح را به پايان برسانيد. براي جلوگيري از لکه هاي کثيف، ساييدگي و محو شدن اثر مداد، هميشه تکه اي کاغذ سفيد زير دست خود بگذاريد. مراقب آن باشيد که بين درجات خاکستري «مرز مشخص و بريدگي» به وجود نيايد و خاکستري ها به تدريج در هم حل شوند.
 سايه روشن، جنسيت يا بافت اشيا»
جنس يا بافت اشياي متفاوت، گاهي باعث تفاوت فراواني در نحوه ترسيم سايه روشن مي شود. مثلا وقتي مي خواهيد جنسيت فلز را در کنار تکه اي آجر يا چوب نشان دهيد، بايد مراقب باشيد که هيچ کدام شبيه يکديگر نشوند. جنسيت فلز، انعکاس هاي فراواني از نور، سايه و رنگ اشياي اطراف را به خود مي گيرد و در نتيجه داراي تنوع خاکستري فراواني مي شود و رنگ و نور با شدت و تضاد در آن مشاهده مي گردد. اما اشيايي که فرضا از چوب ساخته شده اند، از اشياي اطراف خود تاثير چنداني نمي گيرند و نور و سايه خفه اي بر آنها حاکم مي شود.
توجه: وقتي سوژه شما جنسيت شيشه اي يا فلزي دارد، بايد انعکاس هاي براق آن را هم در نظر داشته باشيد. در اين مواقع از دو شيوه مي توانيد استفاده کنيد. يکي آنکه ابتدا قسمت هاي براق و بسيار روشن را در نظر داشته و جاي آن را خالي بگذاريد و سايه هاي اطراف آن نقاط را با خاکستري هاي بسيار روشن و ملايم بپوشانيد. روش دوم آن که سراسر طرح را همان گونه که هست سايه بزنيد. سپس با گوشه تميز پاک کن، نقاطي را که لازم است پاک کرده و بدين وسيله نور و برق هاي مورد نظر را در طرح به وجود آوريد. در اين روش بايد مراقب باشيد که پاک کن لکه هاي کثيف و تيره در قسمت هاي ديگر به وجود نياورد. در ايجاد نور به وسيله پاک کن زياده روي نکنيد. جهت و مسير حرکت نور در همان جهتي باشد که در مدل مشاهده مي کنيد (افقي، عمودي، منحني). چنانچه قصد ايجاد نورهاي متعدد در مدل را داريد (مثل انعکاس نور و برق در ظرفي شيشه اي) به ضربه هاي پاک کن و اندازه و حرکت هر تکه نور تنوع دهيد تا يکنواخت نشوند. پس از اتمام کار، مجددا طرح را با مدل مطابقت دهيد تا اگر لازم باشد حجم نورها را کمتر کرده يا در کنار آنها تيرگي هاي شديد تري به وجود آوريد.
 سايه روشن، ارزش خطي
وقتي مشغول ترسيم سايه ها هستيد، طرح شما بايد حتما کم رنگ باشد. اگر طرح را با خطوط پر رنگ ترسيم کنيد، در حالي که به سايه اي کم رنگ احتياج است، نوعي عدم هماهنگي ميان سايه و طرح به وجود مي آيد. ليکن وقتي طرح را کم رنگ ترسيم کرديد، پس از اتمام سايه روشن بايد مرحله ارزش خطي را در طراحي انجام دهيد. يعني در قسمت هاي سايه خطوط تيره اي «هماهنگ و هم خانواده با سايه همان قسمت» ترسيم کنيد. اين کار در مرحله پاياني صورت مي گيرد و نوعي استحکام به طرح مي بخشد. باز هم بر اين مساله تاکيد مي شود که ارزش خطي، تيره تر از رنگ سايه روشن نباشد.
 تفکيک سايه روشن
از احجام ساده يکي را انتخاب کرده و طرحي ساده ترسيم کنيد. سايه هايي که بر روي مدل مشاهده مي کنيد از روشن ترين تا تيره ترين درجه آن را به صورت تفکيک شده و قابل تشخيص از هم ترسيم کنيد. دقت کنيد که خاکستري هاي مختلف به وسيله خط از هم جدا نشوند.